SOSYAL GELİŞİM

Nüfus Gelişimi

Salihli, coğrafyası ve kurulduğu Gediz havzasının verimliliği nedeniyle 17. yy. dan itibaren sürekli olarak göç almaya başlamıştır. Salihli’nin özellikle 19.yy da yaşadığı hızlı nüfus artışının, Rumların yanında, az sayıda da olsa, Ermeni ve Yahudi varlığından kaynaklandığı söylenebilir. 1831 yılı sayımında, Sart'la beraber toplam 500 nüfus tespit edilmiştir.

Demiryolunun Salihli'den geçmesinden Kurtuluş savaşına kadar olan dönemde, nüfusun, diğer Anadolu şehirlerinden daha hızlı geliştiği söylenebilir.1893 Salnamesindeki rakamlar; 3.000 kişiyi, 1908 yılındaki rakamlar ise 4.400 kişiyi göstermektedir.

20. yy da ise Salihli nüfusu, daha çok Balkan ülkelerinden gelen Türklerin etkisi ile önemli bir artış göstermiştir. 1927 yılında 7.191 kişi kayıtlara geçmiştir. Kurtuluş Savaşındaki kayıplar ve azınlıkların burayı terk ettiği de göz önüne alınırsa 1915’lerde Salihli nüfusunun yaklaşık 10.000 kişi olduğu sonucuna varılabilir.

Türkiye'de iç göçlerin hızlandığı 1950’lerden sonra Salihli de hızla göç alan bir merkez konumuna gelmiştir. 1960’lı yılların sonlarında ise Salihli ilçesinden dışarıya doğru da göç başlamıştır. Bu göç hareketi, yurt içindeki büyük şehirlere ve başta Almanya ve Fransa olmak üzere, yurt dışına olmuştur .

Tablo 2 : 1990-2000 Yılları Salihli İlçe Toplamı, Şehir ve Köy Nüfusu Dağılımı:

Kaynak : Devlet İstatistik Enstitüsü

1990-2000 nüfus sayım verileri incelendiğinde; 1990 yılında 134.854 olan Salihli nüfusunun 2000 yılı itibari ile %10.6 artarak 149.151 e çıktığı görülmektedir. Bununla birlikte, şehir merkezindeki nüfus artışı ilçe geneli ortalamasının üstünde kalırken, köy nüfusunda aynı dönem için yaklaşık %3’lük bir azalma olmuştur.

1990 yılındaki toplam nüfusun %53 ü şehir merkezinde toplanmış iken bu oran, 2000 yılında, az bir artışla %55 e çıkmıştır. Buna bağlı olarak 1990 yılında %47 olan köy nüfusu oranı, 2000 yılında %45 e düşmüştür. Salihli’de 1990-2000 yılları arasında toplam nüfusun ortalama yıllık artış hızı, %10 civarında olurken, şehir nüfusundaki artış hızı %15, köy nüfusundaki artış hızı ise %3 olmuştur. Nüfus yoğunluğu açısından bakıldığında km 2’ye düşen 122 kişi ile Salihli, Turgutlu ve Manisa merkez’den sonra 3. sırada yer almaktadır.

Tablo 3: Salihli Toplam Nüfusunun Yaş Grubu ve Cinsiyete Göre Dağılımı

Kaynak : Devlet İstatistik Enstitüsü

Tablo 3’ deki yaş grupları dağılımına baktığımızda Salihli ilçe merkezinde genç nüfus diyebileceğimiz 0-22 yaş arası nüfusun, toplam nüfusun yaklaşık %40’ını oluşturduğu görülmektedir. Bu anlamda Salihli ilçe merkezi genç; ve çocuk nüfusu yüzdesi açısından, Türkiye ortalaması (%46)ve Ege ortalaması (%41) ile benzerlik göstermektedir.

Tablo 4: Yerleşim Yerine Göre En Az Bir Okul Bitirmiş Okuma Yazma Bilen ve En Az Lise Mezunu Nüfus Dağılımı

Kaynak : Devlet İstatistik Enstitüsü

Salihli nüfusunun çarpıcı bir özelliği, eğitimli nüfus oranının Manisa il genel toplamı ve diğer ilçe merkezleri ortalamasının üzerinde olmasıdır. Salihli ilçe merkezindeki en az lise mezunu olan nüfusun en az bir okul bitirmiş toplam nüfusa oranı yaklaşık %25 iken, bu oran Manisa ili içerisindeki diğer ilçe merkezleri için yaklaşık %23’dür. Manisa il genel toplamında ise bu oran %19 civarında kalmaktadır.

Tablo 5: Yerleşim Yeri ve Hane Halkı Büyüklüğüne Göre Hane Halkı Sayısı

Kaynak : Devlet İstatistik Enstitüsü

Tablo 5’te belirtilen ortalama hane halkı büyüklükleri incelendiğinde, Salihli ilçe merkezindeki ortalama hane halkı büyüklüğü 3.63 kişi olarak hesaplanmaktadır. Bu ortalama Manisa ili içerisindeki diğer ilçe merkezlerinde 3.71, Manisa il merkezinde 3.78, Manisa il genelinde ise 3.85 kişidir.

Tablo 6: Toplam İstihdam Edilen Nüfusun Ekonomik Faaliyet Alanlarına Göre Dağılımı

Kaynak: Devlet İstatistik Enstitüsü

Salihli 66.165 kişilik istihdam gücü ile Manisa ili içerisinde Manisa Merkez ilçe ve Akhisar’dan sonra 3. sırada gelmektedir. Faaliyet alanları açısından incelendiğinde, Salihli’de varolan toplam istihdamın %63’ü Ziraat alanında faaliyet göstermektedir. Bunu, ikinci sırada %11 ile toplum hizmetleri, 3. sırada ise %8 ile imalat sanayi izlemektedir. Bu rakamlardan da görülebileceği gibi, Salihli genelinde tarım, en önemli geçim kaynağı durumundadır.

Tablo 7: İlçe Merkezindeİstihdam Edilen Nüfusun Ekonomik Faaliyet Alanlarına Göre Dağılımı

Kaynak : Devlet İstatistik Enstitüsü

Tablo 7’de verilen Salihli ilçe merkezine ait istihdam rakamları, Tablo 5’deki Salihli genel rakamları ile karşılaştırıldığında, bazı ilginç saptamalar yapılabilir.

İlk olarak, genel toplamlara bakıldığında, Salihli ilçe merkezinde istihdam edilen nüfusun ilçe toplamında istihdam edilen nüfusa oranının, yaklaşık, %32 olduğu görülmektedir.

Bunun yanında, ilçe merkezinde istihdam edilen nüfusun ekonomik faaliyet alanlarına göre dağılımına bakıldığında ise, genel nüfusun aksine, ilçe merkezinde varolan istihdamın toplum hizmetlerinin dışında, ağırlıklı olarak imalat sanayii ve ticaret alanlarında yoğunlaştığı gözlemlenmektedir. Şöyle ki, bu iki ekonomik faaliyet alanı, ilçe merkezindeki toplam istihdamın yaklaşık %42’sini oluşturmaktadır. Ziraat alanında faaliyet gösterenlerin oranı ise %10’un altında kalmaktadır.

Salihli’ye ait istihdam verileri, bu raporun ekonomik faaliyetler bölümünde daha detaylı olarak incelenip analiz edilecektir.

Eğitim Yapısı

 Bölgede okuma yazarlık düzeyi ve buna bağlı olarak, eğitim ve kültür seviyesi yüksektir. İlçe merkezinde Celal Bayar Üniversitesine bağlı Salihli Meslek Yüksek Okulu ile 16 lise ve 81 ilköğretim okulu bulunmaktadır.

 Tablo 8 : 2002-2003 Öğretim Yılı İlçe ve Okul Türüne Göre Okul,Derslik,Öğrenci,Öğretmen Sayıları

Kaynak: MEB

Salihli toplam okul sayısı olarak, Akhisar’dan sonra ikinci sırada gelmektedir. İlçe, 81’i ilköğretim, 16’sı lise olmak üzere toplam 97 okula sahiptir. İlköğretim okulu sayısı Akhisar’dan düşük olmakla birlikte, lise sayısı Akhisar’dan fazladır. Toplam derslik , toplam öğrenci ve toplam öğretmen sayısı itibarı ile ise, Salihli Manisa ilçeleri arasında ilk sırayı almaktadır.

Tablo 9: 2002-2003 Öğretim Yılı Orta Öğretim ve Yüksek Öğretim Kurumları, Okul Türleri ve Öğrenci Sayısı

Kaynak: MEB

Milli Eğitim Bakanlığı Manisa ilçeleri toplam verileri incelendiğinde; Anadolu Ticaret Meslek ve İmam Hatip Liseleri dışında, toplam öğrenci sayıları bakımından Salihli çoğunlukla ilk sırada yer almaktadır. Ayrıca Salihli Eğitim Uygulama Okulu ve İş Eğitim Merkezi, zihinsel engellilerin eğitildiği ve meslek edinmelerinin sağlandığı, böylelikle topluma kazandırılmalarını amaçlayan önemli bir merkezdir.

Celal Bayar Üniversitesi’ne bağlı, Salihli’nin tek yüksek okulu olan, Salihli Meslek Yüksekokulu, 30 Eylül 1993tarihinde kurulmuş olup, hem gündüz hem gece eğitimi vermektedir. Açılan programlar; konfeksiyon (deri), tekstil, ithalat-ihracat, pazarlama, mali idareler, bilgisayar teknolojisi ve programlama, elektrik ve makinadır. Salihli Meslek Yüksekokulunda 523 kız, 579 erkek öğrenci eğitim görmektedir ve ilçenin kültürel ve ekonomik yaşamına önemli katkı sağlamaktadır.

İlçe eğitimine katkı sağlayan bir diğer kurum olan Salihli Mesleki Eğitim Merkezi, 19.06.1986 yılında 3308 sayılı Çıraklık ve Mesleki Eğitim Kanunu ile kurulmuş ve bugün de Mesleki Eğitim Merkezi adı ile eğitim vermektedir. 2003-2004 öğretim yılında merkezce açılan kurslara ilişkin ayrıntılı bilgi Ek 1 Tablo 1’de sunulmuştur.

Bunun yanında, Salihli İlçe Milli Eğitim Müdürlüğü ve Halk İlçe Merkezinin açtığı ve El Sanatları, Bilgisayar, Muhasebe, İngilizce, Bağcılık gibi konuları kapsayan meslek eğitim kursları ile maddi durumu nedeniyle dershaneye devam edemeyen gençlere Belediye kütüphanesinde haftanın belirli günlerinde verilen üniversiteye hazırlık kursları da mevcuttur. Bu kurslara ilişkin ayrıntılı bilgi de Ek 1 Tablo 2’de sunulmuştur.

Kültürel Altyapı ve Faaliyetler

Kültürel altyapı ve faaliyetler açısından Salihli, belli bir gelişmişlik seviyesine ulaşmıştır. Örnek olarak; Salihli Belediyesi Şehir Tiyatrosu 1986 yılından beri hem Salihli hem de çevre il ve ilçelerde tiyatro severlerin karşısına çıkmakta ve pek çok ulusal ve uluslar arası tiyatro festivallerde oyunlarını sergilemektedir. Bununla birlikte Salihli Şiir İkindileri, Türkiye’nin en uzun ömürlü şiir etkinliklerinden olup Türkiye ve yabancı ülkelerden gelen şairlerin katılımı ile devam etmektedir. Şiir İkindileri sunumlarının her biri Belediyenin Sanat yayın organı olan “İZ” dergisinde yayımlanmaktadır.

Bu etkinliklerin yanı sıra; Türk Halk ve Türk Sanat Müziği Koroları, Bale ve Modern Dans ile Halk Oyunları Topluluğu, Resim ve Seramik Kursları çalışmalarını ve etkinliklerini sürdürmektedirler.

Kültürel aktiviteler için kullanılabilecek tesis olarak; İlçe Kültür Müdürlüğüne ait bir kültür merkezi ve halk kütüphanesi ile belediye, ve Endüstri Meslek Lisesi’ne ait konferans ve tiyatro salonları mevcuttur.

Kültür Merkezi, 1986 yılında hizmete girmiştir. Birinci katında Kültür Merkezi idare odaları, laboratuvar, seramik fırını yer almaktadır. İkinci kat, yine Kültür ve Turizm Bakanlığı’na bağlı olarak İlçe Halk Kütüphanesi Müdürlüğü’ne tahsis edilmiştir. Üçüncü katında 169 sabit oturma koltuklu, 232 kişi kapasiteli Konferans Salonu ve Sergi Salonu hizmet vermektedir.

İlçe halk kütüphanesinde 2003 Yılı itibariyle bilgisayara kayıtlı toplam 16.930 kitap mevcuttur. Kitap dışı bilgi kaynağı 136, ödünç alma kitap sayısı 27.801, üye sayısı 1.583, kullanıcı sayısı 47.006, kullanım sayısı 107.866’dır. Bunun yanında ilçede ayrıca bir adet belediye kütüphaneside bulunmaktadır.

EKONOMİK FAALİYETLER

Temel Gelişmişlik Göstergeleri:

Bu bölümde Salihli ilçesindeki mevcut ekonomik faaliyet alanları ile birlikte bu faaliyet alanlarına temel oluşturan ekonomik ve fiziksel altyapı incelenecektir. İlk olarak temel gelişmişlik göstergeleri başlığı altında istihdam, gelir durumu, vergi ve mevduat yapısı gibi genel ekonomik göstergeler ile birlikte yol,su, elektrik ve jeotermal gibi mevcut fiziksel altyapı koşulları analiz edilecektir. Temel gelişmişlik göstergelerine ek olarak, hem mevcut ekonomik durum hem de potansiyel ekonomik faaliyet alanlarının saptanmasına yönelik Salihli ilçesine ait tarım, sanayi ve turizm verileri de incelenecektir.

Ekonomik Göstergeler

Salihli ilçesine ait temel ekonomik göstergeler içinde, ilk olarak temel ekonomik göstergelerden olan istihdam verileri analiz edilecek, daha sonra gelir, vergi ve mevduat yapısına ilişkin veriler değerlendirilecektir.

İstihdam Verileri

Devlet İstatistik Enstitüsü 2000 yılı Genel Nüfus Sayımı verilerine dayanarak oluşturulan Salihli ilçe merkezine ait temel işgücü istatistikleri ile birlikte, karşılaştırma yapmak amacı ile, diğer bazı yerleşim yerlerine ait işgücü istatistikleri Tablo 10 ‘da sunulmuştur.

Tablo 10. İşgücü Durumu İstatistikleri

Kaynak: DİE 2000 Yılı Nüfus Sayımı

Tablo 10’da sunulan veriler incelendiğinde 2000 yılı itibarı ile Salihli’deki işsizlik oranının Manisa ili diğer ilçe ortalamalarından yüksek olduğu gözlemlenmektedir. Bu duruma ek olarak 2001 yılında yaşanan ekonomik krizin de olumsuz etkileri göz önüne alındığında, Salihli ilçe merkezindeki mevcut işsizlik oranının daha da yüksek seviyelerde seyrettiği söylenebilir. Ancak, 2005 yılı Nüfus Sayımı sonuçlarından elde edilecek veriler bu konuda çok daha sağlıklı yorum yapılabilmesini sağlayacaktır.

Manisa ilçe ortalamaları ile karşılaştırıldığında, önceki bölümlerde belirtildiği üzere, Salihli’deki nüfusun eğitim seviyesinin yüksek olmasına karşın işsizlik oranının yüksek olması düşündürücüdür. Bu durum, Salihli’deki kalifiye insan kaynaklarının yeterince verimli kullanılamadığının açık bir işaretidir. Bunun yanında, ilçede başlatılacak bir ekonomik kalkınma ve yatırım hareketinin işsizlik sorununun çözülmesine ve mevcut işgücü potansiyelinin değerlendirilebilmesine önemli bir katkı sağlayacağı da açıkça belirtilmelidir.

Bir önceki bölümde nüfusa ait veriler içerisinde, Tablo 6 ve 7’de Salihli’deki toplam ve ilçe merkezinde istihdam edilen nüfusun ekonomik faaliyet alanlarına göre dağılımı incelenmiş idi. Yine bu verilerden elde edilen sonuçlar çerçevesinde, Salihli genelinde ziraatın ana faaliyet alanını oluşturduğu, ilçe merkezi ele alındığında ise imalat sanayii ve ticaretin öncelikli ekonomik faaliyet alanları olduğu vurgulanmış idi.

Salihli ilçe merkezi istihdam istatistiklerinde incelenmesi gereken diğer bir nokta da çekirdek ekonomik faaliyetleri oluşturan imalat sanayii ve ticaret istihdam istatistiklerinin Manisa ili ilçe merkezleri toplamı ve Salihli ile birlikte üç büyük ilçe merkezini oluşturan Akhisar ve Turgutlu ilçeleri ile karşılaştırılmasıdır. Bu istatistikler Tablo 11’de sunulmaktadır.

Tablo 11: Manisa İli İlçe Bazında Yerleşim Yerine Göre İstihdam İstatistikleri (2000 Yılı)

Kaynak : DİE 2000 Yılı Nüfus Sayımı

 Yine Tablo 11 verileri incelendiğinde, Salihli ilçe merkezinde imalat sanayii ve ticaret alanlarında istihdam edilen nüfusun toplam ilçe istihdamına oranı yaklaşık %42 olduğu gözlemlenmektedir. Manisa ili ilçe merkezleri genel toplamları incelendiğinde, imalat sanayii ve ticaret alanlarında istihdam edilen nüfusun toplam istihdama oranı yaklaşık %36’da kalmaktadır. Akhisar ilçe merkezinde aynı oran yaklaşık %42 olarak hesaplanırken, Turgutlu ilçe merkezinde ise bu oran %50’lere çıkmaktadır. Bu oranlara göre, çekirdek ekonomik faaliyetler, Salihli ilçe merkezinde Manisa ili ilçe merkezleri toplamına kıyasla daha ağırlıklı olarak yer alırken, Turgutlu ilçe merkezine kıyasla daha az ağırlıkta yer almaktadır.

Salihli ilçesine ait istihdam istatistiklerinde son olarak, çalışanların işteki durum ve ücretlendirilme konumlarına göre sınıflandırılmasından oluşan istihdam verileri Tablo 12’de sunulmuştur.

Tablo 12. İşteki Durum İtibarı İle Salihli İlçe Toplam İstihdam İstatistikleri

Kaynak : DİE 2000 Yılı Nüfus Sayımı

Yukarıdaki tabloda belirtilen rakamlar incelendiğinde, Salihli genelinde çalışanların ağırlıklı olarak ücretsiz aile işçisi (%36) ve ücretli (%34) olarak çalıştığı görülmektedir. Ücretsiz aile işçileri ise daha çok tarım sektöründe faaliyet göstermektedir.

Ücretli olarak çalışan kesimin büyük bir bölümü toplum hizmetleri faaliyetlerinde yani kamu kurumlarında çalışmaktadır. Kendi hesabına ya da işveren olarak çalışan girişimcilerin oranı ise %30’da kalmaktadır. Bu anlamda, Salihli’nin ekonomisine önemli katkılarda bulunabilecek olan girişimcilerin oranının, toplam çalışan nüfusun 1/3’ünden az olduğu gözlemlenmektedir.

Özetle, Salihli ilçesine ait istihdam verileri incelendiğinde; 2000 yılı itibarı ile ilçe merkezleri işsizlik oranının Manisa ilçe merkezleri toplamları ortalamalarının üstünde olduğu, ilçede toplam çalışanların yaklaşık %70’lik bölümünü ücretli ya da ücretsiz aile işçilerinin oluşturduğu ve bu anlamda ilçedeki girişimci oranının düşük kaldığı gözlemlenmektedir. Sonuç olarak, Salihli ilçesinde mevcut işgücü potansiyelinin aktif hale getirilmesini sağlamak ve ilçedeki işsizlik sorununa önemli bir çözüm kaynağı oluşturmak için girişimcilik ve yeni alanlara yatırımlar teşvik edilmelidir.

2.2.1.1.2 Vergiler, Tasarruf Eğilimi, Banka Mevduatları :

Tablo 13. İlçe Gelir ve Kurumlar Vergisi Mükellefleri İstatistikleri

Kaynak: Salihli İlçe Defterdarlığı

Salihli ilçesinin vergi istatistikleri incelendiğinde, tahakkuk eden verginin yaklaşık %77’inin tahsil edildiği görülmektedir. Bu rakam, Manisa’nın diğer ilçelerinin ortalaması olan %82’nin altında kalmaktadır. Mükellef sayısı ve yapısına baktığımızda ise Salihli’deki toplam 10697 mükellefin 6520’sinin gerçek, 3441’nin basit, 736’sının ise kurumsal mükellef olduğu görülmektedir. Basit usuldeki mükelleflerin çoğunluğunu oluşturan küçük esnaf grubu Salihli’deki toplam vergi mükelleflerinin de %33’ünü oluştururken mükelleflerin %60’ı gerçek kişilerden ve gelir vergisi beyan edenlerden oluşmaktadır. Ancak burada asıl dikkati çeken nokta, A.Ş. veya limited şirket gibi kurumsal mükelleflerin Salihli toplam mükellefine oranının %7 olmasıdır. Bu anlamda, yerel ekonomiye önemli bir istihdam ve gelir katkısı sağlayan kurumsal mükelleflerin oranının düşük olduğu gözlemlenmektedir .

Salihli, kurumsal mükellef oranında Köprübaşı, Selendi, Akhisar, Turgutlu ve Soma’dan sonra 6. sırada gelmektedir.Toplam kurumsal mükellef sayısında ise Salihli, Akhisardan sonra ikinci gelmektedir. Diğer önemli bir nokta da Salihli’nin Manisa ili içerisinde en yüksek mükellef sayısına sahip olan ilçe olduğudur. Ancak, kurumsal mükelleflerin oranının düşük olup toplam mükellef sayısının fazla olması, Salihli’deki kurumsallaşma yetersizliğinin bir göstergesidir.

Salihli ilçesinde 15 adet banka şubesi bulunmaktadır ve bu rakam, Manisa ilçeleri banka şube toplamının %11’ine karşılık gelmektedir. 2004 yılı ilk üç ayı itibari ile Salihli’de bulunan bankaların içindeki toplam mevduat 258 trilyon TL’dir. Buna karşılık Salihli’de kullanılan kredi miktarı yine 2004 yılı itibari ile ilk 4 ay için 85,41 trilyon TL olarak gerçekleşmiştir. Bu %33’lük kredi oranının %80’ninin ihtisas dışı olarak nitelendirilen tüketici kredileri olduğu söylenebilir. Bu kredilerin büyük bir bölümü araç alımı için kullanılmıştır. Kredi türleri açısından meslek geliştiren ve istihdamı artıran ihtisas kredilerinin 2003 yılı içindeki payı %20’dir; bu kredilerde gayrimenkul, mesleki ve turizm ihtisas kredileri kulanımı sıfıra yakındır. En çok tarım ile ilgili kredi alınmış ve bu kredilerin büyük bir bölümü bağcılıkta kullanılmıştır.

Manisa ekonomisinde 1999 yılında ekonominin gelişimi ve büyümesi açısından önem taşıyan ihtisas kredileri, ihtisas dışı kredilerinden %33 daha fazladır. 2000 yılı itibari ile krizlerin ve genel makroekonomik gelişmelerinde etkisiyle ihtisas dışı kredilerin toplam krediler içindeki ağırlığı önce %55’e daha sonra 2001 yılında, %71’e, 2002 yılında ise yukarıda söylendiği gibi %80’e yükselmiştir. Üretimi destekleyen ihtisas kredilerindeki bu düşüşün sebebinin ekonomide yaşanan krizler olduğu düşünülmektedir.Bu veriler doğrultusunda ülke genelinde yaşanan ekonomik krizlerin Salihli ekonomisini de olumsuz etkilediği görülmektedir.

Salihli Gayri Safi Hasıla İstatistikleri

İlçe bazında Gayri Safi Hasıla İstatisitikleri, DİE tarafından en son 1996 yılında hesaplanmıştır ve 1996 yılı Manisa merkez ve diğer ilçelere ait il içindeki Gayri Safi Yurt İçi Hasıla payları Tablo 11’de sunulmuştur.

Tablo 14. Manisa Merkez ve Diğer İlçelerin İl İçindeki GSYİH Payları

Kaynak: DİE

2000 yılı Manisa ili kişi başına düşen Gayri Safi Yurt içi hasıla değerinin $3292 olduğu dikkate alındığında Manisa’nın toplam nüfusu ile bu rakam çarpılarak ilin toplam GSYİH’ı 4,14 milyar dolar olarak hesaplanabilir. 1996 verileri baz alınarak, 2000 yılı Salihli GSYİH ise yaklaşık 643,3 milyon dolar olarak hesaplanmıştır. Bu rakam, nüfusa bölündüğünde Salihli’de kişi başına düşen GSYİH, $4321 olmaktadır. Bu rakam $3292 olan Manisa il ortalamasının yaklaşık %30 üzerindedir. Yine aynı rakam Türkiye ortalamasının ($2941) da yaklaşık $1400 üzerindedir.

Fiziksel Altyapı Göstergeleri

Bu bölümde, Salihli ilçesine ait temel altyapı öğelerinin mevcut durumu incelenecektir. İlk olarak, ilçenin temel enerji kaynaklarını oluşturan su, elektrik ve jeotermal enerjiye ilişkin bilgiler, daha sonraki bölümlerde ise diğer temel altyapı öğelerini oluşturan ulaşım, haberleşme ve mevcut yapı durumuna ilişkin bilgiler sunulacaktır.

Su ve Elektrik

Salihli ilçesinde elektrik üretimi, TEAŞ’ın sahip olduğu Demirköprü hidroelektrik santrali ve bir termik santral tarafından sağlanmaktadır. TEDAŞ Salihli İşletme İlçe Müdürlüğü, Demirköprü hidroelektrik santralinin 1960 yılında, termik santralin ise 1997 yılında işletmeye açıldığını bildirmektedir. TEDAŞ Salihli İlçe İşletme Müdürlüğü’nden elde edilen verilere göre ilçedeki 2003 yılı toplam elektrik tüketimi 134.559.043 kwh olarak gerçekleşirken 2004’ün ilk üç ayında ise 27.732.659 kwh olarak gerçekleşmiştir. Bu rakam, 2003’ün ilk üç aylık tüketim verileri ile karşılaştırıldığında yaklaşık %10’luk bir artışı ifade etmektedir.

İlçede içme ve kullanma suyunun %25’i Bahçecik Kaptajı, %75’i ise Gümüşçayı Kuyuları tarafından sağlanmaktadır. 1998-2000 yılları arasında içme ve kullanma suyu tüketimi meskenlerde %12,6, ticarethanelerde %12 artmıştır. Ancak, resmi dairelerde %35, inşaatlarda %10 azaldığı görülmektedir.

Salihli ilçesinin genel olarak zengin yerüstü ve yer altı içme ve kullanma suyu kaynaklarına sahip olduğu söylenebilir. Salihli’nin sodalı bir maden suyu kaynağı bulunmakta ve bu su ile birlikte. gazsız memba suyu da Salihli Belediyesi’nce üretilip satışa sunulmaktadır

Ancak, son dönemlerde su kaynaklarında azalma ve nisbi kirlenme tespit edilmiştir. Kaynakların daha verimli kullanılması, hem bireysel tüketim hem de özellikle tarım ve sanayii için temel girdi olması açısından oldukça önemlidir.

Jeotermal Enerji

Salihli ilçesinde su ve elektrik dışında diğer bir önemli enerji kaynağını da jeotermal enerji oluşturmaktadır. Bu bölümde öncelikle jeotermal enerji ile ilgili genel tanıtıcı bilgiler sunulacak, daha sonra ise Salihli’deki jeotermal enerji sisteminin mevcut durumu ile ilgili bilgiler incelenecektir.

Jeotermal kelimesi yer anlamına gelen  jeo ve ısı anlamına gelen termal kelimelerinin birleşiminden oluşmuştur. Bu enerji, yer kabuğunun kilometrelerce derinliğindeki erimiş kayalardan oluşan mağmanın ısısından oluşur. Mağmadan yükselen ısı ile, jeotermal rezervuarlar olarak bilinen yeraltı su havuzları ısınır ve yeryüzüne çıkacak bir yer bulduğunda su veya kaynar bir şekilde gayzerlerden dışarıya çıkarlar . Bu oluşumlar kaplıcalar olarak da bilinirler. Gelişen teknoloji ile artık bu enerjinin, kendiliğinden yeryüzüne çıkmalarını beklemek yerine jeotermal rezervuarların oldukları yerlere sondaj yaparak da enerji açığa çıkarılabilmektedir. Bu, jeotermal enerjinin direkt kullanımıdır.

Jeotermal akışkan önemli ölçüde elektrik ve ısı enerjisi yaratmada kullanılmaktadır. Güneş enerjisinden elektrik üretimine benzer olarak, jeotermal kaynaklardaki sıcak suyun oluşturduğu buhar ile çalışan tribünler sayesinde elektrik üretilir.

Jeotermal enerji tropikal bitki ve balık yetiştirilmesinde, hayvan çiftliklerinin, cadde ve havaalanı pistlerinin ısıtılmasında, yüzme havuzu, termal tedavi merkezleri ve diğer turistik tesislerde de kullanılmaktadır. Bunların yanında yiyeceklerin kurutulması ve sterilizasyonunda, konservecilikte, kerestecilik ve ağaç kaplama sanayiinde, kağıt ve dokuma endüstrisinde ağartma maddesi olarak, derilerin kurutulması ve işlenmesinde, şeker, ilaç, pastörize süt fabrikalarında, soğutma tesislerinde kullanılmaktadır. Ayrıca akışkanın içindeki kimyasal maddelerin elde edilmesinde kullanılmaktadır.

Jeotermal enerjinin en önemli avantajı, çok yüksek verime sahip olması ve direkt olarak elde edilebildiği için maliyeti düşük iyi bir güç kaynağı oluşturmasıdır. Bunun yanında, bu enerji kaynağının en temel sakıncası , bu kaynaktan elde edilen suyun genellikle aşındırıcı ve kirlilik yaratıcı mineraller içermesidir. Ayrıca , yeraltından çıkarılarak tüketilen kısmın , aynı oranda, kısa sürede tekrar oluşmasının mümkün olmaması da, diğer bir olumsuz faktördür.

Salihli jeotermal alanları, Gediz Graben’in güneyinde yer alır. Salihli Jeotermal sistemi fiziksel olarak dört ana gruba bölünmüştür. Bunlar; Sazdere, Kurşunlu, Caferbeyli ve Sart Çamur Jeotermal alanlarıdır.

Türkiyenin 15 önemli jeotermal alanından birisi olan Salihli Kurşunlu Jeotermal alanı, ilçe merkezine 3 km . mesafededir. 1988 yılında Kurşunlu Kaplıcalarında bulunan 86 ev ve sosyal tesislerin jeotermal enerjiyle ısıtılması sağlanmıştır.

1993-1994 yıllarında 7000 konut olarak hazırlatılan Salihli Jeotermal Merkezi Isıtma Projesi, 2000 yılında revize edilerek 20.000/24.000 konut kapasiteli ısıtma, 2000 konut kapasiteli soğutma sistemi olarak yeniden yaptırılmıştır.

Jeotermal alanın mevcut kapasitesi kullanılarak, Salihli’de birinci etapta 20.0000 konutun jeotermal enerji ile merkezi ısıtma ve sıcak su kullanımına açılması programlanmıştır. Çıkarılan jeotermal akışkan pompalama sistemi ile Jeotermal Merkeze taşınacaktır.

Evlere verilecek su, jeotermal su olmayıp, jeotermal suyun ısısından yararlanılarak ısıtılmış temiz su olacaktır. Enerjisi temiz suya aktarılan jeotermal su, reenjeksiyon boru hattı ile jeotermal sahaya geri getirilip yer altına pompalanacaktır.

20.000/24.000 konut ısıtma ve 2000 konut  soğutma kapasiteli Jeotermal merkezi ısıtma sistemi1. Etap inşaatına 25.11.2000 de başlanmış olup, 2001 yılında sistem denemeye alınmıştır.

Proje maliyeti 30.000.000 USD dir. Projede toplam 150 km . Şebeke olup bugüne kadar 80 km . Şebeke tamamlanmıştır.

Şu anda konut eşdeğeri 4000 olan 3400 abone mevcut olup, halen 2200 konut eşdeğerinde 1800 abone ısıtılmaktadır. Tamamlanan şebeke 6000 abone ısıtacak kapasitededir.

Bu rakam, Tablo 11’deki Salihli’nin Manisa GSYİH içindeki payı olan %15,54 ile Manisa ili toplam GSYİH olan 4,14 milyar doların çarpılması ile bulunmuştur.

Tablo 15. Jeotermal Akışkanın Sıcaklığına Göre Kullanma Yerleri (C 0)

Kaynak: Türkiye Jeotermal Derneği (www.jeotermaldernegi.org.tr), 2004

 Tablo 15’de jeotermal enerjinin farklı ısılarda ve alanlardaki kullanımına ilişkin bilgiler sunulmuştur. Tablo’dan da gözlemleneceği üzere, Salihli akışkanı 116 C 0 ısıya sahiptir. Bununla birlikte, Salihli’de 65 C 0, 100 C 0, 115C 0’lik ısılara sahip jeotermal enerji kuyuları bulunmaktadır. Bu anlamda, tablodaki veriler çerçevesinde, Salihli jeotermal akışkanından 116 C 0 aşağısındaki birçok kullanım alanları için de faydalanmak mümkündür. Özellikle, tarım ve hayvancılık sektörünün ilçe ekonomisindeki önemi düşünüldüğünde, organik maddelerin kurutulması ve seracılık alanlarında yapılacak yatırımlarda jeotermal enerjiden faydalanılması mümkün olacaktır. Ayrıca, bu enerjikaynağının düşük maliyetli olması da üreticilereürünün fiyatlaması ve pazarlamasında önemli bir rekabet avantajı sağlayabilecektir.

 Ulaşım, Haberleşme ve Yapı Durumu

Salihli Belediyesi verilerine göre ilçe içinde ulaşım 300 km uzunluğunda bir karayolu ağı ile sağlanmaktadır. Salihli'nin kent merkezine bağlı köyler ve beldelerin uzaklığı 10 ile 25 km .arasında değişmekle beraber ilçe merkezine en uzak yerleşimler Gökeyüp, Akçaköy, Oraklar, Mamatlı ve Hacıkökösali' dir. Bu yerleşimlerden Adala, Donbaylı, Durasıllı, Kavaklıdere, Kemerdamları, Pazarköy, Poyrazdamları, Sard kasabası, Taytan kasabası, Torunlu, Yeşilova, Yılmaz kasabalarına, günde 10'dan fazla sefer yapılmaktadır. Beylikli, Kapancı, Karayahşi, Köseali, Kabazlı ve Yeşilkavak'ta bu sayı 5-10 sefer arasında değişmektedir. Allahdiyen, Caferbey, Çökelek, Eminbey, Hacıhıdır, Gökköy, Karapınar, Kemer, Poyrazdamları kasabası ve Yaraşlı'da günde 5 civarında sefer yapıldığı gözlenmektedir.

İlk bölümde, coğrafi bilgiler incelenirken de bahsedildiği üzere, Salihli ilçesinin İzmir-Ankara E- 96 devlet karayolu üzerinde olması ilçedeki şehirlerarası trafik yoğunlunu önemli ölçüde artırmaktadır. Bununa birlikte, Salihli’nin çevre il ve ilçelere olan uzaklığını gösteren Tablo 13 incelendiğinde de, Salihli’nin özellikle Kuzey Ege bölgesi için ne kadar önemli bir yol kavşağı konumunda olduğu ayrıca gözlemlenebilmektedir.

Tablo 16. Salihli İlçesinin Civar İl ve İlçelere Olan Uzaklığı:

Kaynak : Salihli Ticaret Odası

Salihli İlçe Emniyet Müdürlüğü’nün verilerine göre 1998-2000 arasında kayıtlı motorlu kara taşıtlarının tümünün sayısı %5, otomobillerin sayısı ise %11 artmıştır.

Salihli Telekom Müdürlüğü’nce güncellenen bilgilere göre Salihli Telefon Müdürlüğü, sadece ilçe ile sınırlı kalmayıp Ahmetli, Alaşehir, Kula, Sarıgöl ve Selendi ilçelerini de kapsayan 387.696 kişiye hizmet vermektedir. Bu bilgiler çerçevesinde ilçede haberleşme hizmetinin götürülemediği yerleşim biriminin bulunmadığı söylenebilir.

Salihli Belediyesi’nden elde edilen verilere göre 1998-2000 arasında Salihli çevresindeki yapı sayısı %4 artarak 37.214’e ulaşmıştır. Bu rakamın 30.000’ini konut oluşturmaktadır. Ortalama konut büyüklüğü ise yaklaşık 110 m 2 dir.

Salihli İlçesi Sanayi ve Ticaret Yapısı

Genel Yapı

Salihli ilçesinde meslek odalarına kayıtlı üye sayısı 2004 Nisan ayı itibarı ile 11.225’e ulaşmıştır. Bu rakamın 2.354’ü Sanayi ve Ticaret Odasına kayıtlı üyelerden oluşmaktadır. Odalara kayıtlı üye sayılarına ilişkin bilgi Tablo 17’de sunulmuştur.

Tablo 17: İlçe Meslek Odalarına Kayıtlı Üye Sayıları:

Kaynak : Salihli Sanayi ve Ticaret Odası

İl merkezlerindeki Serbest Meslek Odalarına üye olan ve mesleklerini Salihli’de icra eden serbest meslek sahipleri Tablo 18’de verilmektekdir.

Tablo 18: Serbest Meslek Odalarına Kayıtlı Üye Sayıları:

Tablo 19. Sektörler Bazında Firma Sayısı ve Gelişimi:

Kaynak: Salihli Sanayi ve Ticaret Odası

Tablo 19’deki rakamlar incelendiğinde, Salihli’de kayıtlı firma sayısının 1996-2000 yılları arasındaki sektörel gelişiminde özellikle gıda sektörünün başı çektiği görülmektedir. Ancak, yıllar itibari ile incelendiğinde, 1996 yılında gıda sektöründeki firma sayısının toplam içerisindeki oranı %61.79 iken bu oran 2000 yılı itibari ile %49.45’e düşmüştür. Bunun yanında Salihli’de gelişen diğer sektörler az da olsa büyüme kaydetmiştir. Önemli sanayi dallarından olan pişmiş kil ve çimento gereçleri sanayiinin oranı 1996’da %16,85 iken 2000 yılında bu rakam %18,15’e çıkmıştır. Yine önemli diğer iki sektör olan dokuma ve dericilik sektörlerinin toplam içindeki payı, 1996’da %21,34 iken 2000 yılında bu rakam %27,50’ye çıkmıştır. Ancak son yıllarda yaşanan krizlerin de etkisi ile kapanan firmaların %46,30 u deri ve deri mamulleri, %33,33’ü pişmiş kil ve çimento, %18,5’i ise gıda sektörlerinde faaliyet gösteren firmalardan oluşmaktadır. Bu verilerden, Salihli imalat sanayiinde deri ve dokuma sektörünün genel ekonomik konjonktüre paralel olarak krizlere en duyarlı; gıda sektörünün ise göreceli olarak krizlere daha az duyarlı bir sektör olduğu gözlemlenmektedir. Salihli ekonomisinde tarımın oynadığı rol oldukça önemli olmasına rağmen 2000 yılı itibari ile sadece 3 adet firma tarım alet ve makinaları imalatında faaliyet göstermektedir.

Kapasite Kullanım Oranları ve Finansal Verilere İlişkin Değerlendirmeler

İlçe bazında istatistiklerin olmaması nedeniyle, Devlet İstatistik Enstitüsünden verimlilik ve kapasite kullanım oranlarına ilişkin güncel veriler elde edilememiştir. Bu nedenle C.B.Ü. Salihli Meslek Yüksek Okulu’nun katkılarıyla, ilçedeki anonim ve limited şirketlerden oluşan sanayi işletmelerini kapsayan bir anket gerçekleştirilmiştir. 24 işletmeyi kapsayan anketin özet sonuçları Tablo 20 ve 21’de sunulmaktadır.

Tablo 20 – Salihli’deki İmalat Sanayi İşletmelerine Ait Ekonomik ve Finansal Veriler

Tablo 21 –Salihli’deki İmalat Sanayi İşletmelerine Ait Ekonomik ve Finansal Oranlar

Tablo 20 ve Tablo 21’deki rakamlardan da izlenebileceği üzere:

• Gerek sermaye büyüklüğü gerekse de çalışan sayısı açısından ilçedeki şirketler küçük işletme niteliğindedir.
• Ortalama çalışan sayısına (62) oranlandığında ortalama idari personel sayısının (4) oldukça düşük olduğu gözlemlenmektedir. Bu da ilçedeki işletmelerde kurumsallaşma ve profesyonel yönetim anlayışının yerleşmediğine işaret etmektedir.
• En yüksek ve en düşük veriler çıkarılarak hesaplanan ortalama kapasite kullanım oranının yaklaşık %65 olduğu gözlemlenmektedir. Bu rakam, Türkiye ortalamalarının biraz altında kalmaktadır.
• İşletmelerin ortalama yeni yatırım tutarları ortalama toplam sermayelernin %50’inden fazla olmasına karşın Borç/Sermaye ve Borç/Aktif oranları ile birlikte değerlendirildiğinde bu işletmelerin yeni yatırımlarını ağırlıklı olarak borçla finanse ettikleri sonucuna varılmaktadır.
• Borçların vade yapısı incelendiğinde işletmelerin kısa vadeli borç kullanımının daha fazla olduğu gözlemlenmektedir. Bu işletmelerin de büyüklüğü de göz önüne alındığında bu durum, işletmelerin finansal riskini artırıcı bir etken olarak ortaya çıkmaktadır.
• İşletmelerin ortalama sermaye tutarlarının düşük olmasına bağlı olarak sermaye karlılık oranları göreceli olarak yüksek olmasına karşın net karlılık oranlarının düşük olması, maliyet ve giderlerin yüksek olduğu ve dolayısıyla işletmelerin yeterince verimli çalışamadığı izlemini vermektedir.

 İhracat Bilgileri 

Tablo 22. Ürün, Miktar ve Ülkelere Göre İhracat Verileri:

Kaynak: Salihli Ticaret Odası

Tablo 22’deki ihracat verileri incelendiğinde, Salihli'deki ihracatın ağırlıklı olarak tarım ürünlerinden oluştuğu gözlemlenmektedir. Kuru üzüm, %69,80’lik oran ile toplam ihracat içerisindeki payı en yüksek ürün olurken, bu ürünü %21,3’lük pay ile yün ve yapağı ihracatı izlemektedir. Yurtdışı pazarlar içerisinde ihracatın en yoğun olduğu ülke Almanya iken, ikinci sırada İtalya yer almaktadır.

Özet olarak, Salihli’deki mevcut imalat sanayii ve ticaret yapısında tarım ve buna bağlı gıda sanayiinin ağırlığı göze çarpmaktadır. Öte yandan, mevcut veriler çerçevesinde imalat sanayiinin kapasite kullanım açısından oldukça yetersiz kaldığı da gözlemlenmektedir.

Bunun yanında, ihracatın da temel olarak gıda sektörüne bağlı olması ve özellikle verimliliği yüksek olan pişmiş kil ve çimento sektörünün sadece Batı Anadolu ile kısıtlı iç piyasaya dönük olarak faaliyet göstermesi ve sektörün özelliğinden dolayı ihracatta payının hemen hemen hiç olmaması da bu sektörün kapasite kullanımının daha fazla gelişebilmesini engellemiştir. Bu anlamda, sektörün gelişmesi ve kapasite kullanım oranının artırılabilmesi için iç piyasa pazar payının artırılması ve kil hammaddesinin katma değeri yüksek olan seramik sanayiinde değerlendirilmesi uygun çözüm olabilecektir. Öte yandan, ihraç edilen ürün sayısının kısıtlı olduğu gözlemlenen gıda sektöründe, yapılacak yeni yatırımlarla ürün yelpazesinin genişletilmesi ve verimliliğin de artırılması sonucu hem miktar hem de pazar olarak ihracatın artırılması mümkün olabilecektir.

Tarımsal Yapı ve Hayvancılık

Tarımsal Yapı

 Salihli ilçe sınırları içerisinde 2004 yılı itibariyle 240.500 dekarı sulanabilir olmak üzere 581.260 dekarlık toplam tarım alanı bulunmaktadır. Bu alanda hububat, kavun-karpuz, şekerpancarı, pamuk, tütün, susam, mısır, üzüm, zeytin, yem bitkileri ve her çeşit meyve ve sebze yetiştirilmektedir. Önemli oranda ekim alanı kaplayan ürünlerin toplam ekili alan içindeki payları Tablo 24’de görülmektedir.

Tablo 24. Ekilen Ürün Türü ve Ekilme Oranları:

Kaynak : Salihli Tarım İlçe Müdürlüğü

Tablo 25: Tarla Ürünleri Üretimi (Ton)

Tablo 26 : Sebze Ürünleri Üretimi (Ton)

Kaynak: Devlet İstatistik Enstitüsü

Tablo 27: Salihli’de Yıllar İtibari ile Meyve Ürünleri Üretimi (Ton)