SARDES (SART)
İzmir çevresinin en önemli antik yerleşimlerinden olan Sardes harabelerine İzmir’den Uşak yoluyla ulaşabilirsiniz.(88 km.) Ören yeri Salihli’ye 7 km.kala karayolu üzerinde solunuzda. Buraya kadar gelmişken ihtişamını hâlâ muhafaza eden Sardes’e ve oradan da geleneksel Türk evlerinin en güzel örneklerinin bulunduğu Kula’ya gitmelisiniz.
Büyük bir uygarlık kurmuş olan Lydia (Lidya) Krallığının merkezi Sardes kentiydi, antik kent kalıntıları işte bu uygarlıktan günümüze ulaşanlardır. İzmir-Salihli yolu üzerinde, otobüsle geçenler Gymnasion’u görürler. Geceleri de aydınlatıldığı için çok etkileyici görünür. Ünlü Kral Yolu Susa’dan başlıyor ve Sardes’de sona eriyordu. Batı Anadolu bütünüyle Perslerin eline geçtiğinde Sardes Pers egemenliğinin kalesi oldu.
Lydia yüzyıllık bir zaman diliminde Anadolu’nun en güçlü devleti olmuştu. Para basan ilk devlet olarak ticarette büyük ün kazanmışlardı. Kentin ortasından geçen Poktolos (Sart) Çayı beraberinde altın tozları getiriyormuş. Lydia’nın zenginliğinde altının da önemli payı olduğu anlaşılıyor. Çayın kenarında ortaya çıkarılan altın işleme atelyeleri şimdilik ziyarete kapalı tutuluyor. M.Ö. 546’da Perslerle yapılan savaşı kaybeden Lydia devleti yıkıldı. Kent Perslerin eline geçti, ateşe verildi, zengin Lydia hazinesi İran’a taşındı. M.Ö. 334’de İskender kente hakim oldu. Sonra Seleukoslar, Bergama ve Roma egemenliğine girdi. Sardes’de ilk kazılar 1910-1914 arası yapıldı ve buluntular New York Metropolitan Müzesi’ne götürüldü.
Harabeleri karayolu kenarından başlayarak gezebiliriz. Restore edilerek ayağa kaldırılmış olarak gördüğümüz yapı gymnasion-hamam kompleksidir. Hemen yanındaki ayağa kaldırılmış yapı M.S. III. yy’da eklenen sinagogdur. Önde gördüğümüz Gymnasion’un doğu cephesinin M.S. III. yy’da yapıldığı anlaşılmaktadır. Sütunlu avludan hamama girilir.
Kentin ana yolu sinagog ile Gymnasion’un tam karşısında, asfalt yolun öbür tarafındaki büyük yapı rahip evidir. Bronzlu evin ilerisinde agora kalıntıları, akropolün güney eteğinde de Bizans surları kalıntıları görülmektedir. Surun devamını tiyatronun çevresinde de görebiliyoruz. Karayolunun Salihli yönüne devam edildiğinde avlulu Roma yapısı, Bizans Kilisesi ve Roma hamamı kalıntıları yer alıyor. Akropole doğru ilerlerken Roma Stadionu görülüyor. Yıkılan eskisinin yerine Roma Döneminde yapılan 20000 kişilik tiyatro, Sard Çayı boyunca Artemis Tapınağı’na doğru yüründüğünde mezar anıtlar ve muhteşem tapınak görülüyor. Tapınakta Artemis ile Kybele’ye birlikte tapılmıştı. Günümüze en iyi durumda ulaşmış Artemis tapınaklarından birisi.
Paktolos/Sart çayı kıyısında, Artemis tapınağına giden yolun batısında yeralan çukurda, Lidyalılar’ın altın işlikleri bulunuyor. Beton çatılarla korunan işliklerin ortasında Kybele sunağı bulunuyor. Civa ile karışık altın, Paktolos çayından koyun postları ile toplanıp tuz ile ergitilip ayrıştırılıyordu.
SALİHLİ'NİN TURİSİK MEKANLARI |
Salihlinin görülmeye değer bir çok turistik ve dinlenme yerleri mevcuttur.Aşağıda bu yerler hakkında detaylı bilgileri bulabilirsiniz.
Kurşunlu kaplıcaları ve Sart Çamur Kaplıcaları sitemizin Jeotermal ve Kaplıcalar bölümünde ele alınmıştır.
SART HARABELERI
Salihli'nin batısında ve Salihli- izmir karayolu üzerinde yer alan antik Lidya kenti bugünkü Sart Beldesini meydana getirmiştir.
isa'dan önce 1200-900 yıllları arasında tarihlenen ve Herakles oğullarının burada bir hanedan kurdukları bulunan çanak,çömlek ve yazıtlardan anlaşılmaktadır.MÖ:685 yılına doğru Gyges bu hanedanlığın son kralı Kandaules'ı devirerek kente hakim olduğu ve Merinnablar hanedanını kurdu.Bu hanedan döneminde MÖ:650-550 tarihleri arasında bir ticaret kültür ve sanat merkezi olarak gelişen kent ülkeler arası ün,kazandı.
Sardesin ortasından geçen (Paktolos) Sart Çayı'ndan ve yataklarından elde edilen altınlardan dünyada ilk yapılan altın paralarla zenginliğin zırvesine ulaştı. Tarihte ilk kez Lidya'lıların kullandığı altın para sayesinde kentte ilk köle ticareti de yaygınlaştı. Yabancı tüccarları barındırmak ve eğlendirmek için otel vb. barınaklar geliştirildi.MÖ:574 de
Lidya'nın zenginliği ile ünlü kralı Kroissos'u yenen Pers imparatoru Kiros 1 eline geçen kent,Pers'lerin Lydia Satraplığı'nın merkezi olarak zengin bir ticaret kenti olma konumunu sürdürdü.
Perslerin ünlü kral yolu,Başkentleri Susa'dan başlayarak Sardes'e ulaşıyordu. Ünlü ionia ayaklanması (MÖ:499) sırasında yakılıp yıkılan kent MÖ:334'de Büyük iskender'in MÖ:282de seleikkok 1'in eline geçti.Antiokhos III döneminde (MÖ:223-187) Helenistik kentler biçiminde yenide kuruldu. (MÖ: 180)'e doğru Bergama Krallığına 133'de Roma'ya bağlandl.MS: 17'de büyük bir
depremin yıkıntıya dönüştürdüğü kent Tiberius ve Claudius'un yardımlarıyla yeniden inşa edildi. Bizans döneminde bir piskoposluk merkezi idi.
Sardes'in kazıları sonucunda ortaya çıkarılan ana caddesi iri mermer bloklarla döşelidir. Caddenin güneyindeki sıra sütunların iki yanında sıralanan dükkanıarın MS:4 yy.da yapıldığı ve 9.yy.da Sasani'ler tarafından tahrip edilinceye kadar kullanıldığı tahmin edilmektedir.
Ana caddenin kuzeyinde yer alan Sinagog ve gymnasiom, Sardes'te ortaya çıkarılan mimarlık yapıtlarının en güzelleridir. MS:3 yy.a tarihlenen Sinagog 3 bölümlü bir yapıdır. Günümüze kalıntıları ulaşan Bizans kilisesi Roma dönemine tarihlenen yapı parçalarından inşa edilmiştir.
Kilisenin kuzeybatısında Roma döneminden bir yap!nın kalıntıları bulunmaktadır. Daha doğuda bir bölümü kazılmış Roma ve Bizans hamamları yer almaktadır. Bizans duvarlarının kalıntıları gymnasiomun kuzeyindedir. Gymnasiomun karşısında yer alan büyük yapı bronzlu ev diye adlandırılan MS:6 yy ortalarına tarihlenen yapıda dinsel nitelikte birçok tunç eşya bulundu. Bronzlu evin güneybatısında Lidya çukuru adı verilen kalıntıların Lidya Pazar yerine (MÖ:700-300) ait olduğu sanılmaktadır. Moloz yığını durumundaki bu alanda çok sayıda seramik buluntu elde edildi. Kentin Akropolisinin kuzey eteğinde yer alan
uzun kemerli yapı Stadyum,doğu ucu tiyatronun bitişiğindedir.
Karayolunun güneyinde Paktolos çayının kuzey bölümü oluşturmaktadır. Güney yanı doğal bir yamaç üzerine inşa edilen stadyum batı yakasındaki Paktolos kayalığının üzerinde 4 veya 5.yy.a tarihlenen bir Roma veya Bizans evinin kalıntıları yer almaktadır.Paktolos çayının doğusunda kazılmış bir çukurun altında MÖ:7-6 y.y.lara tarihlenen Lidya yapısının duvarları uzanır.Paktolos çayına egemen bir tepe üzerinde basamaklı bir yapı olan pramit mezar,Susalı soylu Abradates
ile karısı Pantheia'ya aittir. Tmolos dağının sırtları ile kentin akropolisi
arasında yer alan Artemis tapınağı ian düzenindeki tapınakların en büyüklerinden biridir.
Artemis tapınağının yanında 4.yy'da yapılmış bir klisenin kalıntıları bulunmaktadır. |
AYAK İZİ
Salihli yakınlarında Divlitepe'de bulunan ayak izinin tarihi 20-25 bin yıl öncesine dayanmaktadır.
|
|
